Newsletter | Prawo pracy | Kwiecień 2026

Reforma PIP

W dniu 2 kwietnia 2026 r. Prezydent podpisał nowelizację ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, jednocześnie kierując ją do Trybunału Konstytucyjnego w trybie kontroli następczej.

Ustawa nadaje PIP nowe narzędzia w zakresie przekwalifikowania umów B2B, zlecenia oraz innych umów cywilnoprawnych w umowy o pracę. W przypadku, gdy okręgowy inspektor pracy stwierdzi, że zlecenie/usługa są wykonywane w warunkach charakterystycznych dla stosunku pracy, inspektor będzie władny wydać polecenie usunięcia naruszeń (albo przez dostosowanie zasad funkcjonowania obecnie zawartej umowy albo przez zawarcie umowy o pracę). 

W razie niewykonania polecenia okręgowy inspektor pracy może w drodze decyzji stwierdzić istnienie stosunku pracy (od której strony mogą wnieść odwołanie) albo skierować powództwo o ustalenie istnienia lub treści stosunku pracy do sądu. Decyzja staje się wykonalna z dniem następującym po dniu, w którym upływa termin do wniesienia odwołania (jeżeli żadna ze stron go nie wniosła), albo z dniem prawomocnego orzeczenia sądu, albo z dniem nadania jej rygoru natychmiastowej wykonalności.

Ponadto, nowe przepisy wprowadzają procedurę wydawania przez Głównego Inspektora Pracy wiążących interpretacji indywidualnych co do tego, czy dany stosunek prawny jest wykonywany w ramach umowy o pracę. Jeżeli stan faktyczny stwierdzony w toku kontroli będzie odbiegał od opisanego we wniosku o interpretację, właściwy w sprawie organ PIP będzie uprawniony do oceny rzeczywistego charakteru tego stosunku prawnego.

Większość przepisów ustawy, w tym te, przewidujące możliwość przekwalifikowania umowy cywilnoprawną w umowę o pracę wejdzie w życie z dniem 8 lipca 2026 r.

Na stronie Państwowej Inspekcji Pracy pojawił się oficjalny apel Głównego Inspektora Pracy informujący, że do czasu wejścia w życie nowych regulacji, wszelkie skargi składane przed tą datą będą rozpatrywane zgodnie z obecnie obowiązującymi zasadami i zalecający, by wstrzymać się ze składaniem skarg dotyczących nieprawidłowego stosowania umów cywilnoprawnych do dnia 8 lipca 2026 r.

Znamy już nowe stawki jednorazowych odszkodowań 

Od dnia 1 kwietnia 2026 r. na mocy obwieszczenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej obowiązują nowe, wyższe stawki jednorazowych odszkodowań z tytułu wypadku przy pracy lub choroby zawodowej.

W okresie do dnia 31 marca 2027 r. obowiązują nowe kwoty jednorazowych odszkodowań i kwota za procent uszczerbku z ww. tytułów, m.in.: 

• 1781 zł za każdy procent stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu; 
• 31162 zł w przypadku orzeczenia całkowitej niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji ubezpieczonego; 
• 80132 zł, jeżeli do jednorazowego odszkodowania jest uprawniony członek rodziny zmarłego ubezpieczonego lub rencisty inny niż małżonek lub dziecko;
• 160264 zł, jeżeli do odszkodowania uprawniony jest małżonek lub dziecko zmarłego ubezpieczonego albo rencisty. 

Pozostałe kwoty zależą m.in. od tego, kto jest uprawniony (np. inni członkowie rodziny) oraz od liczby uprawnionych. Link do obwieszczenia.

Nowe przepisy dot. zwolnień lekarskich już obowiązują

W dniu 13 kwietnia 2026 r. weszła w życie część przepisów nowelizujących ustawę o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa.

Zgodnie z nowymi przepisami, ubezpieczony może utracić prawo do zasiłku chorobowego za cały okres zwolnienia od pracy, w przypadku, gdy w okresie orzeczonej niezdolności do pracy wykonuje pracę zarobkową lub podejmuje aktywność niezgodną z celem tego zwolnienia. Ustawa precyzuje również powyższe definicje. 

Jednocześnie nadal obowiązuje zasada, zgodnie z którą zwolnienie od pracy ma służyć ochronie zdrowia i rekonwalescencji. W tym okresie ubezpieczony nie powinien podejmować aktywności, które mogłyby to utrudniać. Wyjątkowo dopuszczalne jest wykonywanie zwykłych czynności życia codziennego lub czynności incydentalnych, których podjęcia w okresie zwolnienia od pracy wymagają istotne okoliczności. Podjęcie takich czynności będzie, jak dotychczas, każdorazowo weryfikowane i oceniane z uwzględnieniem okoliczności danej sprawy.

Do tzw. ustawy zasiłkowej wprowadzono ponadto przepis, który porządkuje sytuacje, gdy dana osoba podlega ubezpieczeniom społecznym z co najmniej dwóch tytułów. W takim przypadku niezdolność do pracy z powodu choroby odnosi się do każdego z tych tytułów, dla których zwolnienie od pracy wystawia się odrębnie. Nowelizacja doprecyzowuje również zasady prowadzenia kontroli prawidłowości korzystania ze zwolnień od pracy.

Zmiany w badaniach medycyny pracy

W dniu 17 kwietnia 2026 r. weszło w życie rozporządzenie Ministra Zdrowia dotyczące badań profilaktycznych pracowników.

Jedną z głównych zmian w przepisach jest wprowadzenie elektronicznego orzeczenia lekarskiego. Dotychczas orzeczenia były wystawiane wyłącznie w formie papierowej, natomiast od teraz mogą być sporządzane w formie elektronicznej, zapisywane w Systemie Informacji Medycznej oraz udostępniane pracownikowi poprzez Internetowe Konto Pacjenta. Pozostawiono też możliwość stosowania wzoru dokumentu w formie papierowej – gdy forma elektroniczna nie będzie dostępna albo na żądanie pacjenta.

Przepisy przewidują także nowe wzory orzeczeń lekarskich – odrębnie dla każdego rodzaju badania (wstępne, okresowe, kontrolne). Doprecyzowano również zakres informacji w orzeczeniu lekarskim przekazywanym pracodawcy (w zależności od rodzaju orzeczenia), w tym wskazania dotyczące konieczności dostosowania określonego stanowiska pracy w celu zmniejszania ryzyka zawodowego, oraz występujących na określonym stanowisku zagrożeń dla zdrowia pracownika. Kolejna zmiana to rozszerzenie kompetencji lekarza medycyny pracy o możliwość wydawania indywidualnych zaleceń prozdrowotnych, uwzględniających również pozazawodowe aspekty zdrowotne. Zalecenia sporządza się w postaci papierowej lub w postaci elektronicznej.

W przepisach przejściowych przewidziano możliwość wystawiania i przekazywania orzeczeń lekarskich na dotychczasowych zasadach, jednak nie dłużej niż przez 6 miesięcy od dnia wejścia w życie rozporządzenia.

Staż pracy na nowych zasadach już od maja

Od dnia 1 maja 2026 r. w odniesieniu do pracodawców niebędących jednostkami sektora finansów publicznych (tzw. pracodawców prywatnych) zaczną obowiązywać przepisy nowelizacji Kodeksu pracy z 26 września 2025 r. dotyczące zasad obliczania stażu pracy (tzw. staż ogólny i zakładowy).

Znowelizowane przepisy zakładają, że do okresu zatrudnienia (tzw. staż ogólny), od którego zależą niektóre uprawnienia związane ze stosunkiem pracy (m.in. wymiar urlopu wypoczynkowego) będą wliczane m.in.: okresy prowadzenia przez osobę fizyczną pozarolniczej działalności (tzw. jednoosobowa działalność gospodarcza), okresy współpracy z osobą fizyczną prowadzącą tę działalność, okresy wykonywania przez osobę fizyczną umowy zlecenia lub innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, okresy wykonywania przez osobę fizyczną umowy agencyjnej, okresy pozostawania przez osobę fizyczną członkiem rolniczej spółdzielni produkcyjnej, a także pozostawania przez osobę fizyczną członkiem spółdzielni kółek rolniczych. Warunkiem zaliczenia ww. okresów do tzw. stażu pracy jest podleganie w tych okresach ubezpieczeniu społecznemu i opłacanie składek z tego tytułu.

Ponadto, nowe przepisy przewidują wliczanie do okresu zatrudnienia u danego pracodawcy (tzw. staż zakładowy) okresów prowadzenia pozarolniczej działalności, wykonywania umowy zlecenia lub innej umowy o świadczenie usług, wykonywania umowy agencyjnej, pozostawania osobą współpracującą przy prowadzeniu działalności pozarolniczej, jeśli praca wykonywana na wskazanych wyżej podstawach była świadczona na rzecz tego pracodawcy. Podobnie jak w przypadku stażu ogólnego, zaliczenie ww. okresów do stażu zakładowego możliwe jest tylko wówczas, gdy za okresy te opłacane były składki na ubezpieczenia społeczne.

ZUS udostępnia narzędzie dla pracodawców do weryfikacji stażu pracy

W związku z nowymi zasadami naliczania stażu pracy Zakład Ubezpieczeń Społecznych uruchomił usługę „Stażowe”. Narzędzie pozwala pracodawcy potwierdzić autentyczność zaświadczeń wydawanych przez ZUS na wniosek pracownika (USP) i szybko zweryfikować, czy dokument jest prawidłowy. 

Usługa jest dostępna od dnia 31 marca 2026 r. na zus.pl (Wyszukiwarki i usługi → Potwierdzanie autentyczności zaświadczeń ZUS wydawanych na wniosek USP / eZUS).

Usługa nie weryfikuje zaświadczeń wydawanych przez ZUS na podstawie innych wniosków (np. US-7).

Więcej informacji można uzyskać pod linkiem.